Reisverslag: Highlights van Marokkko

Reisverslag Highlights van Marokko

08 juni

Om 02.10 uur arriveren we vanuit het “zuiden” met de trein op Schiphol. Gezien de drukte die er heerst, zijn wij nietde enigen die voor deze vorm van vervoer naar Schiphol hebben gekozen. We ontdekken meerdere rondreizigers naar Marokko. Om 02.30 uur arriveren de dames van Transavia en kunnen we inchecken. We krijgen fijne plaatsen aan het raam, voor in het vliegtuig. Het heeft dus ook zijn voordeel om vroeg op Schiphol te zijn. Nog even wachten tot 03.00 uur voordat we door de douane kunnen. Hierna zoeken we een plekje in de vertrekhal en beginnen aan een vroeg ontbijt. Gelukkig hebben we broodjes meegenomen, want op dit vroege tijdstip is er op Schiphol nog geen restaurant geopend. Na nog een dutje te hebben gedaan in een van de relaxstoelen, is het al snel tijd om te gaan boarden. Het vliegtuig van Transavia vertrekt keurig volgens schema.
Om 08.45 uur landen we op het geheel gemoderniseerde vliegveld van Marrakech. Het weer is zonnig en de temperatuur 22 gr. In de hal worden we opgewacht door Johan, onze reisleider voor de rondreis. Onze groep bestaat uit 34 personen. Het is een gemengd gezelschap, de jongste 22 en de oudste 77 jaar. Alleenreizenden, stelletjes, echtparen, zussen, moeder en dochter. In de groep verschillende ervaren KRAS.NL-reizigers. We proberen de eerste Dirhams te pinnen, maar de geldautomaat is leeg. Onze chauffeur voor de rondreis heet Abdou en zijn hulpje Mousta. Met de bus vertrekken richting stad, ondertussen vertelt Johan de huishoudelijke regels voor het gebruik van de bus tijdens deze rondreis. Tevens enkele belangrijke dingen waar we in Marokko rekening mee dienen te houden. Onderweg gaan we nog even langs bij een pinautomaat waar we wel geld kunnen opnemen. Het max. bedrag per keer is 2000 Dirhams, als je weet dat we ieder 700 Dirhams p.p (x2) moeten bijdragen aan de fooienpot zijn de 2000 Dirhams snel op.We maken een korte rondrit door de stad en gaan voor een koffiestop naar een restaurantje aan het bekende Place Jema el-Fna. Dit plein staat onder bescherming van de Unesco. Johan vertelt dat dit plein vele gezichten heeft, s’morgens rustig, s,middags een en al gezelligheid met verkoopkraampjes en s avonds de artiesten met o.a slangenbezweerders, acrobaten, muzikanten en de eetstalletjes waar alles wat je kunt bedenken wordt gebarbecued.
Na de koffiestop vertrekken we met de bus voor een bezoek aan de bekende Majorelle tuinen. De tuinen zijn een ontwerp van de Fransman Louis Majorelle. Hij was een Franse schilder. In 1919 bezocht hij voor het eerst Marrakech. Hij was betoverd door dit stukje Marokko en in 1924 kocht hij een stuk land waar hij begon met de aanleg van de tuinen. Hier vond hij ook de inspiratie voor zijn verder schildersbestaan. In 1947 stelde hij de tuin open voor publiek. In latere jaren hebben Yves St. Laurent en Pierre Bergé een fonds gesticht waardoor deze unieke tuin behouden kan blijven. In de tuinen een enorme verzameling van cactussen, riet, bamboe, bloemen en de meest exotische planten uit de hele wereld. Dit alles in een architectonisch schitterende combinatie met vijverpartijen, terracotta plantenbakken en gebouwen. Ook zijn er veel mozaïekversieringen. De kleur blauw domineert, maar ook terra kleuren en fel geel zijn een onderdeel van deze bijzondere tuinen. In deze tuinen leven ook veel bijzondere vogels.
We keren met de bus weer terug naar het grote plein. Hier gaan we lunchen in een restaurant met dakterras vanwaar we een goed beeld krijgen van de bedrijvigheid op straat. Auto, s, brommers, paardenkoetsjes, bussen, voetgangers alles krioelt door elkaar. Dit zal even wennen worden om ons daar tussen te mengen. Vanaf het dakterras hebben we ook een prachtig uitzicht op de tegenover gelegen Koutoubia moskee.
Na nog een ritje met de bus door de Franse wijk van Marrakech, arriveren we om 14.00 uur in ons eerste hotel in Marokko, het Ayoub hotel. We krijgen het nummer van onze kamer te horen, dit wordt met een krijtje op de koffer geschreven, waarna de koffers naar de kamer gebracht wordt. Dit zal gedurende de hele reis dezelfde procedure zijn.
We krijgen een eenvoudige maar keurige kamer. Iedereen is moe en toe aan een dutje. Nu merk je dat je een nacht slaap overgeslagen hebt. Om 16.00 uur word ik wakker en besluit een duik te nemen in het zwembad. Jammer genoeg is het water ijskoud. Omdat ik toch het badpak aan heb, een zonnebed gezocht en heerlijk geluierd in de patio v.h. hotel. Er komen steeds meer mensen van onze groep en je leert elkaar al een beetje kennen. Vandaag om 19.30 uur gezamenlijk diner in het hotel. Een buffet, eenvoudig maar wel lekker. Nog even napraten over onze eerste kennismaking met Marokko. Om 21.30 uur naar de kamer, douchen, de koffer reorganiseren en naar bed, uitrusten voor de dag van morgen.

09 juni

08.00 uur, wakker worden, opstaan, koffers buiten de deur ( deze worden opgehaald), ontbijten, 09.00 uur vertrek.
Het ontbijt smaakt iedereen voortreffelijk. Diverse broodjes, marmelades, geitenkaas, pannenkoekjes koffie en thee en fris.
Wanneer de koffers de bus in gaan moet iedereen zijn koffer aanwijzen voordat ze erin gezet worden. Een goed systeem dat de hele reis zo zal werken.
De reis voert ons door het landbouwgebied van Marrakech naar Cassablanca. Onderweg hebben we een koffiestop in een leuk restaurantje. Hier worden de eerste souvenirs gekocht. Johan vertelt in de bus veel over wat we langs de weg zien en hoe de Islam in Marokko beleefd wordt. Dit schijnt heel anders te zijn dan in het Midden-Oosten.
Het grootste gedeelte van de reis gaat over provinciale wegen. Een klein stukje over de nieuwe tolweg die sinds een jaar geopend is. Het landschap is erg afwisselend, heuvelachtig, dan weer vlak. Veel dieren op de akkers die de laatste restjes van het graan, overgebleven na het oogsten, opeten. We zien veel graanakkers, noordelijker ook veel aardappelen en groenten. We reizen via een grote stad “Stad”genoemd. Om 13.00 uur arriveren we in Cassablanca. Met zijn allen lunchen we in een restaurant aan de boulevard. Daarna is er nog tijd om op eigen gelegenheid een wandeling te maken. Omdat er langs de boulevard geen strand is, zien we overal luxe beachpaviljoens met schitterende zwembaden. Het is hier, dat de jetset van Cassablanca zich laat zien, maar ook gezien wil worden. In de verte zien we de grote Moskee van Hassan II. Morgen zullen we deze van dichtbij gaan bezoeken. We maken nog een uitgebreide stadstoer, langs luxe villa’s maar ook arme wijken. De prins van Jordanië bezit hier een gigantisch paleis. Daarna bezoeken we de kerk: Notre Dame de Lourdes. Een prachtige kerk met mooi gebrandschilderde ramen. De kerk straalt binnen een enorme rust uit. Buiten heeft men de grot van Lourdes nagebouwd met het beeld van Bernadette. De meesten van onze groep hebben de behoefte even een kaarsje aan te steken bij Maria. Hierna rijden we nog een stukje door de stad en komen aan bij ons 2 e hotel, Transatlantique. Dit hotel is gebouwd in de 20-er jaren van de vorige eeuw. Het is veel luxer en sfeervoller dan het hotel van gisteren. Johan vertelt dat Edith Piaff hier gelogeerd heeft. Nadat we ons hebben opgefrist, maken we nog een wandeling door de stad en naar het park. Vanaf het grote plein bekijken we de stadsdrukte in Cassablanca. Vlakbij het plein een enorme fontein die met het water verschillende figuren tevoorschijn tovert. Ook staan hier architectonisch schitterende gebouwen. Het merendeel zijn overheidsgebouwen. Om 19.30 uur diner in het hotel, lekker gegeten. We praten nog wat na in een heel mooie zgn. lounche-ruimte, helemaal in Marokkaanse stijl met veel mozaïek en koper, werkelijk schitterend.

10 juni

07.00 uur opstaan, ontbijten en om 08.30 uur vertrek met de bus voor een verder bezoek aan Cassablanca. We worden begeleid door een plaatselijke gids Ilham.Als eerste brengen we een bezoek aan de Hassan II moskee. Er bestaat de mogelijkheid de Moskee van binnen te bezichtigen, er komt dan een extra gids bij. Omdat de tijd vrij krap is, besluiten we evenals het merendeel van de groep, de buitenkant goed te bekijken, er is zoveel moois te zien. De moskee is gebouwd op een rotspunt en een gedeeltelijk opgespoten stuk grond. Het plein voor de moskee is immens groot. Het is op Mekka na het grootste plein ter wereld bij een Moskee, er kunnen 80.000 gelovigen samenkomen. Het plein wordt eenmaal per jaar na de Ramadan tijdens het suikerfeest, volledig bezet. Ook de koning is dan meestal aanwezig. De moskee heeft een groen dak dat met mooi weer kan worden opengeschoven. Vandaag is zo’n mooie dag. Johan vertelt dat het de eerste keer is dat hij dit ziet. De minaret is 200 m. hoog. S’ avonds geven twee laserstralen, met een bereik van 30 km. de richting van Mekka aan. De moskee en de omliggende gebouwen zijn een knap stukje architectuur. Overal zien we houtsnijwerk en mozaiëk. Op de deuren ook veel koper. Men is al jaren bezig een bibliotheek bij te bouwen, de vraag is, wordt deze ooit voltooid?
We reizen verder naar Rabat, hier komt weer een verplichte stadsgids op de bus, Samad.
We bezoeken het Mausoleum van Mohammed V, dit is gebouwd in opdracht van Hassan II. Het is een van de grootste mausoleums ter wereld.
Bij de ingang wachters te paard, in een schitterend kostuum. Ze mogen zelfs gefotografeerd worden. Op zuilen langs de poorten, immens grote koperen kronen. We lopen over een groot plein, tientallen trappen omhoog en kunnen vanaf een soort balkon een blik werpen op de opgestelde sarcofagen. Op de galerij weer wachters in schitterende kleding. Als de dames vragen om met hen op te foto te mogen, is dat toegestaan. Buiten op het plein zien we allemaal stompjes van torens staan. Ooit was het de bedoeling hier een immense moskee te bouwen. Na een aardbeving heeft men hiervan afgezien. Wel staat er een minaret, deze heeft de aardbeving overleefd, dit omdat deze als een massief geheel met hier en daar uitsparingen is gebouwd.
Bezoek aan het koninklijk paleis. Het paleis is een immens groot gebouw met veel bijgebouwtjes en ligt in een grote tuin. We mogen niet naar binnen en moeten op gepaste afstand van de ingang blijven, er mag buiten gefotografeerd worden. De koning is op dat moment niet aanwezig, je kunt dit zien omdat de grote fontein voor het paleis niet werkt. Je kunt het ook zien aan de wachters, politie en de koningsdienaren die als een clubje bij elkaar staan. Ze horen als de koning er is, ieder op een eigen plek te staan in de juiste houding. Omdat het paleis hoger ligt dan de rest van de stad zie je in de verte diverse moskeeën met hun minaretten.
Om 14.00 uur vertrek voor de lunch naar een gezellig, maar erg warm restaurantje. Wij eten niet veel, we zijn in Nederland niet gewend aan 2x per dag een warme maaltijd.
Hierna gaan we naar de medina van Rabat. Een lange wandeling tussen allerlei stalletjes en kraampjes en winkeltjes. Aan het eind komen we bij groot gebouw, een kasba. Er worden ons gidsen aangeboden, maar we zijn gewaarschuwd hier niet op in te gaan. Het gaat alleen om geld. We zien de oude stad met een heleboel smalle straatjes en steegjes met veel witte huisjes met blauwe versieringen en blauwe deuren en luiken en veel smeedwerkbalkonnetjes. Ook veel piepkleine vakwerkwinkeltjes zoals van een schoenmaker, kleermaker, slager, bakker enz. Ook ontdekken we een prachtige binnentuin rijk aan diverse bomen, planten en bloemen. Aan het eind van onze wandeling komen we hoog boven de stad en hebben een prachtig uitzicht over de haven. Ook zien we hoe de lokale bevolking aan het zwemmen is in de haven, men geniet van het prachtige weer. Vandaag weer een prachtige dag, veel zon en een verfrissend briesje, 25gr.
Ons overnachtinghotel staat in Kinitra, ongeveer 30 km. buiten Rabat. Bij aankomst in onze kamer blijkt er een muggenplaag te zijn in onze kamer. Na veel aandringen bij de receptie wordt na anderhalf uur de kamer gespoten. Bij terugkomst op de kamer tel ik alleen in de badkamer, op het sanitair ruim 40 dode muggen! Zelf maar het ergste opgeruimd. Gelukkig kunnen we als we naar bed gaan de sprei terugslaan zodat ons bed schoon is. Niet nadenken, ogen dicht en gaan slapen. Het zal wel bij de Marokkaanse cultuur horen. Het eten in dit hotel is matig, maar de prijzen voor de drankjes zijn in vergelijking met voorgaande hotels duur. Gelukkig is het ontbijt prima.

11 juni

06.30 uur opstaan, ontbijten, 08.00 uur vertrek.
Om ons heen horen we ooievaarsgeklepper. Het blijkt dat langs het hotel bovenop silo’s twee grote ooievaarsnesten zijn. Kinitra is een echte ooievaarstad, Overal op palen, straatlantaarns, daken enz. zien we ooievaarsnesten. Aan de onderkant hiervan hebben vaak kleinere vogels een nieuw nest gemaakt.
We rijden richting Meknes. Hier maken we een koffiestop aan het plein, het is een soortgelijk plein als in Marrakech het tweede in grootte van Marokko. We wandelen door de kleine straatjes rondom het plein en zien weer veel handwerkhuisjes. In Meknes krijgen we weer een stadsgids, Abdellatif. Hij vertelt ons over de geschiedenis van de stad, de prachtige poort tegenover het plein, Bab Mansour. De medina is een ontwerp van een Portugese architect. We rijden langs de dikke stadsmuren die wel 40 km. lang zijn en gaan naar het hartje van de oude stad. Onderweg rijden we langs het Joodse, het Franse en het Marokkaanse gedeelte van de stad. We bezoeken de graanschuren en de paardenstallen van de van de vroegere sultan, Moulay Ismaël. Onder deze gebouwen een enorm groot waterreservoir, hier werd het water opgeslagen dat vanuit de bergen kwam. Ten tijde van oorlog had men zo toch voldoende watervoorraad. Voor de gebouwen ook een groot waterbassin, prachtig om te zien. Een architectonisch hoogstandje.
Daarna rijden we tussen twee dikke muren door richting het mausoleum van Moulay Ismaël. Dit bevindt zich in een moskee die voor publiek opengesteld is. In deze moskee mogen, als enige in Marokko, ook vrouwen mee naar binnen. Wel moet iedereen de schoenen uitdoen. We mogen vanaf een afscheiding de graftombe bewonderen. De plafonds van de moskee zijn voorzien van schitterend houtsnijwerk. Hiervoor wordt cederhout gebruikt, de reden hiervoor is dat insecten niet van deze houtsoort houden. Verder zien we weer veel mozaïek in de hoofdkleuren blauw en groen.
Buiten gekomen zien we op de resten van de vestigingsmuren weer diverse ooievaarsnesten met ooievaars.
We wandelen door kleine straatjes en bekijken het voor deze regio typisch Marokkaans dubbelzijdig borduurwerk.
Onze reis gaat verder langs de stadsmuren op weg naar Volubilis. We maken een stop in het hooggelegen dorpje Moulay-Idriss. We lunchen op een dakterras met een schitteren uitzicht over het dorp en de bergen. Na het eten maken we nog een wandeling door piepkleine staatjes en maken kennis met de plaatselijke bevolking. Plotseling wordt de weg versperd door een grote balk. Vanaf hier mogen alleen echte moslims verder om de moskee te bezoeken. In deze moskee het graf van de eerste Arabisch-Islamitische dynastie van Marokko.
We rijden verder door het Rif-gebergte richting Volubilis. Hier komt ook een plaatselijke gids, Majid, uitleg geven.
Volubilis was een Romeinse nederzetting, deze is in 1755 door een enorme aardbeving onder het puin terecht gekomen. Men heeft een gedeelte weer opgegraven en is nog bezig met restaureren. We zien veel mozaïeken in belangrijke kamers. De triomfboog is, voor zover als mogelijk, in ere hersteld. We zien Romeinse woorden en tekens bovenin de poort. Ook hier weer de ooievaarsnesten maar dan op Romeinse zuilen en pilaren, heel apart. Onze gids vertelt dat dit een ander ras ooievaars is dan in Nederland, ze zijn veel groter en wonen met grote groepen in een nest.
Het is een warme dag vandaag, de meesten van onze groep hebben inmiddels een lekker rood neusje van de zon.
We vertrekken om 17.00 uur. Tijdens onze reis door het Rifgebergte naar Fez zien we prachtige landschappen. We zien veel kuddes schapen, geiten en runderen. Heel veel velden met graan en aardappels en kruiden. Langs de wegen prachtige bloemen; bougainvilles, mimosa, brem, oleanders, proteas en jaracandas.
Tijdens de rit geeft Johan uitleg over het bestuur van Marokko en de diverse bevolkingsgroepen in Marokko.
Er zijn 2 groepen: De Arabieren in het Westen, De Berbers in de rest van Marokko.
De Berbers zijn weer onderverdeeld in diverse groepen. De Rif- Berbers, de Atlas Berbers en de Nador-Berbers. Ieder met hun eigen gebruiken en gewoontes.
Om 19.15 arriveren we bij hotel Nouzha in Fez voor de komende twee nachten. Wij krijgen een suite toebedeeld, geweldig. Iets anders na de muggenellende van gisteren. Het diner is smaakvol. Moe van de vele indrukken van de dag, gaan we om 22.30 naar bed.

12 juni

07.30 uur opstaan, ontbijt, 08.45 vertrek. Geen koffers buiten zetten. Het ontbijt is erg lekker, zelfs een hardgekookt eitje en een puddinkje.
Voor ons bezoek aan Fez krijgen weer een stadsgids, Ibrahim.
Eerst maken we een stadstour en rijden door de Franse wijk. Lange brede straten omzoomd met bomen zoals in Parijs, hier veel palmbomen, eucalyptus en Maple-tree. Het hout van de eucalyptusbomen wordt gebruikt om de ovens te stoken in de aardewerkfabrieken.
We komen in het 14 e eeuws gebied. We zien de grote poort van het Royal Palace, de rijk met koper bewerkte deuren. Rondom de deuren schitterende mozaïek. We wandelen door de Joodse wijk, de Mella. De huizen hier hebben veelal rijk versierde balkonnetjes.
Bij een poort aan de oostelijke zijde; Fezel-Jedid gaan we de medina binnen. Veel handwerklieden, stalletjes waar je werkelijk alles kunt krijgen. We gaan naar de bekende Koranschool, veel mozaïek, houtsnijwerk en een soort “filegraan” stucwerk. Dit stucwerk wordt handmatig uitgestoken. We verlaten de medina en gaan met de bus hoog boven de stad naar een 16 e eeuws militair fort. Vanaf deze plek hebben we een prachtig uitzicht over de stad Fez. De 300 ha. ommuurde oude stad met zijn vele toegangspoorten, minaretten, duizenden straatjes en winkeltjes. Ook zien we van boven een van de belangrijkste universiteiten van Marokko.
Hierna bezoeken we een keramiek- en mozaïekfabriekje. Alles wordt handmatig gedaan; vormen van potten en schalen, het beschilderen enz. Het bakken gebeurt in een houtgestookte oven. Men gebruikt grijze en rode klei. De grijze is na het bakken harder en verliest geen kleur. Op de mozaïekafdeling worden de mozaïektegeltjes een voor een handmatig in de juiste vorm geknipt.
Na dit bezoek gaan we terug naar de medina, nu gaan we naar binnen bij een andere toegangspoort in het westelijk gedeelte; Fez el-Bali. We nemen tijd voor een koffiestop bij een pleintje. We zien allemaal ezeltjes voorbijkomen met op hun rug alles wat je maar kunt bedenken. Later blijkt dat de straatjes zo nauw zijn dat dit de enig mogelijke manier van transport is. We wandelen door de smalle straatjes en zien weer tientallen ambachtslieden bezig met hun werk. Kleermakers, schoenmakers, koperslagers, leerlooiers, spinners, wevers enz. Straatjes met winkeltjes met groenten, kruiden en fruit, vlees, kippen, vis enz. Het is wel zorgen om bij de groep te blijven want in deze wirwar van duizenden straatjes vind je zelf niet meer de juiste uitgang.
We bezoeken een leerververij. De mensen werken hier onder erbarmelijke omstandigheden. Ze staan op blote voeten in kuipen met daarin de verfvloeistof en spoelen de huiden. Net zo lang tot ze de juiste kleur hebben. Je vraagt je af, is dit wel gezond, welke producten worden voor het verven gebruikt?
We bezoeken een weverij waar men sjaals, hoofddoeken en spreien verkoopt. Men gebruikt hiervoor, wol katoen en “zijde”. De zijde die men hier gebruikt, komt niet van de zijderups maar wordt gemaakt van het blad van de Agave. Overal wil men ons wel iets verkopen, toch worden we over het algemeen niet opdringerig benaderd.
We gaan lunchen in een heel bijzonder restaurantje midden in de medina. Geweldig interieur, zelf zou je dit hier nooit gevonden hebben. Er is een heel speciale kaart met lekkere dingen en iedereen laat het zich goed smaken.
We wandelen verder door de medina, als er een pakezeltje voorbij wil moet je bijna plat tegen de muur zo nauw zijn de straatjes. Er zitten ook mensen te bedelen. Er is ons verteld niets te geven, vooral niet aan kinderen. Een jongetje dat erg opdringerig wordt, krijgt van de plaatselijke bewoners flinke klappen en wordt weggestuurd.
Om 17.00 uur zijn we terug bij het hotel. De liefhebbers kunnen naar de Hammam of de tijd zelf indelen. De meesten zijn zo moe dat men besluit te rusten en alle opgedane indrukken te verwerken. Om 20.00 uur diner. Vanavond in een andere luxe zaal, helemaal op zijn Marokkaans ingericht, lekker gegeten.

13 juni

07.00 uur opstaan, ontbijten, 08.30 uur vertrek.
Vandaag de langste tocht van ongeveer 500 km.
Na een lekker ontbijt met weer een hardgekookt eitje vertrekken we richting zuiden. Als we Fez uitrijden zien we in de buitenwijken mooie villa’s. Ook hier weer evenals in Cassablanca ontwerpen die mij doen denken aan de Nederlandse architect Rietveld. We rijden langs de duurste universiteit van Marokko. Hier studeren koningskinderen en kinderen van welgestelde ouders, de ligging is uniek. We komen langs moderne golfbanen. Het eerste stuk van de reis voert ons door de Midden-Atlas. We houden een koffiestop in het plaatsje Ifrane. Hier zijn de prijzen voor de koffie een stuk hoger dan we tot nog toe gewend zijn. Het plaatsje blijkt in de winter een wintersportgebied te zijn voor de rijke mensen uit Fez. Het stadje doet een beetje Oostenrijks aan door de vakwerkhuisjes. Op de lantaarnpalen en bovenop schoorstenen weer veel grote ooievaarsnesten met soms wel 4 ooievaars. Men heeft het in dit land maar druk met “kindjes brengen”. Langs de weg een achtergelaten groep houten sleetjes, of zouden deze al klaar liggen voor het nieuwe winterseizoen? We zien weer veel boomgaarden met olijven, granaatappels, pruimen, citrusvruchten enz. Als we verder de bergen ingaan, staan er ook veel bijenkasten. Het landschap is veelzijdig, cederbomen maar ook eucalyptus, oleander en wat opvalt veel veldbloemen; klaprozen, gele en paarse bloemen. De natuur is heel groen. Het schijnt dat het hier 2 weken geleden veel geregend heeft. Langs de weg zien we kleine aapjes. Het is geen Fata Morgana, in dit gebied leven de Berber aapjes. We bereiken het hoogste punt van de Midden-Atlas, 2179 m. hoog. Hier houden we een korte stop om van het uitzicht te genieten. Vanuit het niets komen kinderen te voorschijn, die voor geld op de foto willen. Ook een heel mooi meisje in klederdracht op een ezeltje. Johan noemt haar: zijn fotomodel. Tussen de rotsen ontdekken we heel veel soorten bloemen en planten die in volle bloei staan.
We gaan verder en lunchen in een mooi hotel-kasba Aswa. Als specialiteit op het menu: Atlasforel. Werkelijk een streling voor de smaakpapillen.
Op de grens van de Midden- met de HogeAtlas ligt het plaatsje Midelt. Tijdens Frans bewind was dit een Franse garnizoenstad. De stad ligt aan de voet van de 3737m. hoge berg Ibel Ayache op 1500m. hoogte. Het lijkt of de stad is uitgestorven. Dit is niet zo, maar heeft te maken met het tijdstip dat we er doorheen rijden, 14.00 uur. Het is erg warm, rond de 35 gr. Het is maar goed dat onze bus airco heeft!
Onze tocht gaat verder, wij wandelen en de bus rijd door de tunnel ”De Legionaire”. Naar verluid zou deze zonder springstof maar met de hand uitgegraven zijn. Deze tunnel werd gemaakt om de Fransen sneller naar het dorpje Midelt te kunnen brengen.
Op de toppen van de Hoge Atlas ligt nog een beetje sneeuw. Johan vertelt dat de zomer hier nu ook begint en dat de sneeuw binnen enkele weken verdwenen zal zijn. Na een korte fotostop gaat onze reis verder. In de bergen zien we veel schaapkuddes en ook enkele nomaden kampen. We rijden langs een 380.000 M2 groot stuwmeer, Bin el Quidane. Dit ligt er nog niet zo lang, maar sinds de aanleg hiervan is er voldoende water ook in de lager gelegen dorpjes.
Om 18.00 uur arriveren we in Erfoud een plaatsje in een oase in de woestijn. Men probeert te pinnen, bij de 3e bank lukt het. Ons hotel El At Ati, ligt 3 km. uit het centrum van Erfoud. Op internet, hadden we gezien dat dit hotel een droom van een zwembad heeft. Iedereen verheugt zich, na de lange maar boeiende rit, op een duik in het water. Helaas men is juist bezig, nieuw water in het zwembad te laten. Maar ja na zo’n lange dag is de hoogte van het water niet zo belangrijk en al snel poedelen er 16 Hollanders in 60-80 cm. diep water. Maar ja het zwembad is zo immens groot dat het er heel relaxt vertoeven is, bij een buitentemperatuur van ruim 30gr. Het is een mooi hotel met een prachtige hal uitstekende kamers en een mooie tuin. Zoiets verwacht je niet midden in de woestijn. Het diner vanavond is een buffet. Lekker en ruim voldoende.
Voor de mensen die morgenvroeg mee willen naar de zonsopgang kijken is het tijd om naar bed te gaan, de wekker staat op 04.00 uur.

14 juni

Na de zonsopgang boven de wandelende duinen van Merzouga ontbijt in het hotel. Om 09.00 uur vertrek. Als eerste bezoeken we een atelier waar men fossielen bewerkt. Men polijst ze om te dienen als decoratief object, of verwerkt ze tot bijv. tafelbladen en waskommen.Terug naar het stadje Erfoud om broodjes te kopen voor de lunch. Johan heeft voorgesteld te lunchen langs het riviertje in de Todra-kloof waar we rond het middaguur zullen zijn. Voor het zover is hebben we nog een lange tocht door de Sahara voor ons. De reis voert ons langs eeuwenoude irrigatiewerken. Langs de kant van de weg zien we overal grote “molshopen”. Hierin de waterputten, de Khettera’s, die in vroegere tijden door slaven gegraven zijn. Ze staan ondergronds in verbinding met elkaar.
Langzamerhand verandert het landschap van kleur, van lichtgeel naar oker. Onderweg maken we nog een korte stop waar we voor 1 Euro een groot glas vers geperst sinasappelsap kopen, heerlijk. Tijdens de rit gaat bij de chauffeur in de cockpit een waarschuwingslampje branden. Midden in de woestijn bij een temperatuur van ruim 30 gr. wordt de bus gerepareerd. Gelukkig kunnen we in de schaduw van de bus buiten wachten, want de airco in de bus werkt ook niet meer. Na een oponthoud van drie kwartier kunnen we weer verder. Langs de weg palmbomen in een vrijwel zanderig gebied. In de verte de bergen. Gelukkig rijden we geregeld door een oase. Alles is dan groen. De meeste mensen hebben een verkeerde voorstelling van een oase. In Marokko is een oase meestal een langgerekt vruchtbaar gebied van tientallen kilometers, waartussen het water stroomt dat uit de bergen komt. Niet zoals wij denken een poel water met erlangs twee palmbomen. In de oases wonen mensen in kleine dorpjes met fruit- en groenten bedrijfjes. We rijden met de bus over smalle wegen hoog de bergen in. Tijdens de rit schitterende vergezichten. We zien ook een vrijwel verlaten stadje, een Skar. De huisjes zijn gemaakt van datgene wat men hier vindt. Zand, leem, steen, alles samengehouden met uitwerpselen. Als gevolg van weersinvloeden zakken deze huisjes langzaam in elkaar. Ze worden sporadisch nog gebruikt door nomaden.
We arriveren bij de Todra-kloof, waardoorheen een kristalhelder beekje loopt. De rotswanden zijn 300m. hoog. Het stuk waar wij lopen is niet erg lang maar mooi, we hadden ons de kloof langer voorgesteld. We zoeken een plekje langs het water en genieten van onze zelf meegebrachte lunch.
Met de bus rijden we de berg af en stoppen bij een oase. Een jonge gids, Mohammed gekleed in berberkostuum staat op ons te wachten. Hij zal ons begeleiden op onze wandeling door de oase. De jongen is denken wij ong. 15 jaar, hij spreekt een beetje Engels en vertelt ons over de planten; vijgen, citrusvruchten, groenten en kruiden, die in de oase groeien. Een korte maar leuke wandeling door de tuinen, waarbij de gids ook nog als een aapje de palmbomen inklimt.
Om 17.00 uur arriveren we in het hotel in Tinger, Kenzi-Saghro. Een mooi hotel bovenop een berg met een prachtig zwembad met water. Enkele minuten na aankomst neemt het merendeel van de groep een duik in het zwembad. Het is schitterend weer en we praten met zijn allen over de weer boeiende dag. Na het zwemmen besluiten we nog even het plaatsje in te lopen. Hier zijn Marokkaanse mensen die in Nederland wonen en werken met vakantie. Ze herkennen ons als Nederlanders en doen hun best in het Nederlands een praatje te maken. Of ze iets van ons willen, we weten het niet. Een man vertelt ons over het vrouwengedeelte van de wijk. Hier zijn vrouwen bezig met naaien van kleding en het machinaal borduren hiervan met zijde, alweer iets geleerd. De zijde zal wel Agave-zijde zijn. We lopen over de markt waar werkelijk alles verkocht wordt. We zien overhemden die worden verkocht waarvan de kraag helemaal versleten is. Als enige toeristen hebben we veel aanspraak, kennelijk hoopt men iets te verkopen. Helaas hebben we niet veel geld bij ons.
Het diner in het hotel wordt geserveerd op het buitenterras vanwaar we een mooi uitzicht hebben over de oase en de bergen. Jammer genoeg bestaat het diner oa. voor de 3 e maal uit Tajine, de Marokkaanse specialiteit. Helaas niet mijn favoriet, iedere keer na het eten hiervan heb ik last van mijn darmen. Volgens Johan komt dit waarschijnlijk omdat men hier kruiden gebruikt waar ik erg gevoelig voor ben. Er is altijd voldoende brood bij de warme maaltijd. Het soepje en het toetje zijn lekker.
We gaan vroeg naar bed om uit te rusten voor de dag van morgen.

15 juni

07.00 uur opstaan, ontbijten, vertrek 08.30 uur.
Vandaag gaat onze reis richting Ouarzazate. We rijden door een zeer afwisselend gebied. Dan weer een oase en kort daarna door een woestijngebied. Aan onze rechterkant steeds de zuidkant van het Atlasgebergte. Men is hard aan het werk een goede wegverbinding te maken. Op plekken waar bij hevige regenval de weg overstroomt worden bruggen gebouwd. Men heeft hier misschien wel geleerd van de Hollanders, niet de rivieren kanaliseren, maar de weg verleggen en bruggen bouwen over de laagste punten van de rivier. We rijden door de Dadesvallei en rijden helemaal boven het gebergte in. Hier zijn als gevolg van duizenden, miljoenen jaren invloeden van het weer, bijzondere rotspartijen ontstaan, zgn. wolbalen. Onvoorstelbaar wat een kleurenpalet van rotsen. Het is een prachtig gezicht waarvoor we graag stoppen om foto’s te maken.
Onze reis gaat weer verder door een steeds wisselend landschap. We pauzeren in de zgn. Rozenvallei, in het plaatsje Kalamagouma. Bij het restaurantje een winkeltje waar producten gemaakt van rozen, gekocht kunnen worden. De kooplustigen onder ons kunnen hier ook terecht voor de plaatselijke kunstnijverheid.
Een aantal mensen heeft last van de darmen als gevolg van de voor ons vreemde kruiden.. Dit schijnt heel normaal te zijn, Johan adviseert om vooral gewoon te blijven eten, dan zal het snel weer over zijn.
De route die we vandaag rijden wordt wel de route van de duizend kasbahs genoemd. Wanneer we een andere provincie of gemeente binnenrijden, gaat dit steeds door een zgn. poort. Dit zijn twee zuilen met tekens in het Arabisch. Langs de weg roofvogels en kuddes schapen. In de dorpjes zien we ook weer de ooievaars. Ook staan er langs de weg lange lanen met palmbomen. Om 13.00 uur gaan we lunchen in een restaurantje in Ouarzazate. Dit ligt in een tuin waar vroeger het Franse vrijheidslegioen was gestationeerd. We eten een broodje met Hollandse kaas en frietjes, heerlijk.
We rijden verder naar ons hotel, Ametis club, voor de komende twee nachten. We krijgen een bungalow met twee grote slaapkamers een grote zitkamer, keuken en badkamer. Helemaal voor ons alleen. Het ziet er allemaal fris en schoon uit. Omdat het een warme dag is 35gr. snel de badspullen uit de koffers en naar het zwembad voor een koele duik, zalig. Het zwembad ligt in een mooie palmentuin. Met enkele mensen van onze groep wordt de reis tot dusverre doorgenomen. We zijn het er over eens dat we tijdens de eerste week veel gezien hebben van Marokko. Om 19.30 uur diner, na lang wachten kunnen we om 20.30 uur aan tafel. Het was het wachten waard, een uitgebreid buffet met zelfs een tomatensalade gegarneerd met asperges. Na het eten nog een drankje in de tuin en vroeg naar bed.

16 juni

We hebben besloten niet mee te gaan met de optionele excursie naar Zagora. Mijn darmen doen nog steeds een beetje raar. Om dan 400 km. door het gebergte in een bus te zitten lijkt ons niet zo’n goed idee. Wel jammer. We hebben de wekker op 07.30 uur gezet, na een rustig en lekker ontbijt in de tuin lezen we wat we in Ouarzazate kunnen bekijken. We kiezen voor het bezichtigen van de bekende Kasba Taoirt. Deze kasba valt onder het erfgoed van de Unesco en wordt met steun hiervan onderhouden. Diverse bekende films zijn hier opgenomen.
Bij de ingang wordt ons een gids aangeboden, maar we besluiten lekker op ons gemak door de kasba te dolen. We worden gewaarschuwd goed op te letten omdat de deuren en doorgangen erg laag zijn. We lopen trapje op trapje af, komen in grote zalen met schitterend versierde plafonds, maar ook in kleine kamertjes met lage rieten plafonds met houten balkjes. Een gedeelte van de kasba is nog bewoond. Een man nodigt ons uit om een torentje te beklimmen, hij heeft de sleutels hiervan. Via een smal hoog trapje bereiken we het dak. Plotseling staan we oog in oog met een groot nest ooievaars. Vanaf het dak hebben we een mooi uitzicht over de stad en krijgen ook een inkijkje in het bewoonde gedeelte van de kasba. Verder wandelen we en zien ruimtes met ramen met veel sierlijk traliewerk. Je kunt zien dat het gebouw geconstrueerd is om indringers af te weren. Op sommige plaatsen in torens diverse uitzicht- en schietgaten. Ook hebben we een schitterend uitzicht op het tegenover gelegen Berberdorp en het filmmuseum. We dwalen verder door ruimtes en beklimmen ontelbare trapjes. Deze kasba loont de moeite van het bezichtigen.
Als we weer buiten zijn besluiten we nog enkele flessen water en broodjes te kopen. Het is een erg warme dag 30-40 gr. We zijn blij even te kunnen uitrusten in onze kamer met airco. Snel gaan we naar het zwembad in de palmentuin, hier verorberen we onze gekochte broodjes. We genieten aan en in het zwembad van een relaxmiddag. Ook wel fijn om alle indrukken van de voorbije week te verwerken. Meerdere mensen uit onze groep hebben dezelfde gedachte.
Tijdens het diner horen we dat de mensen die mee zijn geweest naar Zagora het een mooie maar erg zware dag vonden. De temperatuur in Zagora op het plein was 52 gr.
Tijdens en na het eten is er live-muziek. De danslustigen in het gezelschap maken een dansje, zo wordt het een extra gezellige avond.

17 juni

07.00 uur opstaan. Ontbijt 08.30 uur vertrek
We verlaten Ouarzazate en vervolgen onze reis richting Marrakech. We komen langs de bekende Atlas filmstudio’s, het Marokkaanse Hollywood. Jammer is dat we niet de Ait Ben Haddoe 30 km. buiten Ouarzazate bezoeken. We hadden hier al veel over gelezen. Onze route voert 200 km. door de woestijn tot hoog in het Hoge-Atlasgebergte. Langs de weg zien we veel Berber-kerkhoven. Op het graf een eenvoudige puntige steen, met daarop soms een nummer.We passeren de mooie Tizi-n-Ticha pas. Een bijzonder mooie tocht. We gaan hoog de bergen in over smalle wegen en met veel haarspeldbochten. Het vergt heel wat stuurmanskunst van onze chauffeur. Vandaag zien we veel zgn. oor-cactussen met een kroon van grote bloemen. Ook een overvloed aan rijk-bloeiënde Oleanders. De bloeiwijze is zo intens, dat je vanuit de bus als het ware de bloemen kunt aanraken en ruiken, geweldig.
Ook zien we weer veel kuddes schapen en geiten met hun herders en herderinnetjes. We zien hoe vrouwen in de riviertjes de was doen. Op de kleine akkers in de bergen zijn vrouwen bezig met het oogsten van graan. Het gebeurt nog zoals bij ons vroeger, handmatig. We zien veel olijf- en citrusboomgaarden. Ook weer gele brem en andere geelbloeiende struiken. We komen langs boerenmarkten, alles krioelt hier door elkaar heen.
Om13.00 uur arriveren we voor een hernieuwde kennismaking in Marrakech.We gaan met zijn allen weer lunchen op het dakterras van het restaurantje vlak bij de moskee, waar we ook de eerste dag gegeten hebben. Na de lunch wandelen we door de tuinen rondom de moskee. Veel bloeiende planten en lange lanen met sinasappelbomen, deze verspreiden een heerlijke geur.
Om 15.30 uur vertrekken we vanuit het centrum naar ons hotel Ayoub voor de komende twee nachten. Dit is hetzelfde hotel als voor onze eerste overnachting. We krijgen dit keer een mooie, grote, lichte kamer. We rusten even en besluiten daarna nog een wandelingetje te maken in de omgeving. Na het diner gaan we om 22.00uur moe maar voldaan, na weer een bijzondere dag, naar bed.

18 juni

Vandaag geen koffers buiten zetten. Om 08.45 vertrek om de stad Marrakech te bekijken onze gids is vandaag Ahmed. Hij heeft in Nederland gewoond en spreekt vrij goed Nederlands. Als eerste wandelen we rond de Koutoutzia moskee. Deze is in de 18 e eeuw grotendeels verwoest. Alleen de minaret is van het oorspronkelijke gebouw bewaard gebleven. Volgens de gids komt dit omdat deze vrijwel massief gebouwd is. De moskee is gedeeltelijk weer opgebouwd, we zien de resten van de pilaren waar de vroegere grotere moskee heeft gestaan. We wandelen door de tuinen en daarna rijden we met de bus naar de Joodse wijk, deze wordt Mella genoemd. We bezoeken de Saaïedische graven, Hier liggen bekende Marokkaanse voorouders begraven. Sultans en prinsen lieten hier prachtige gebouwen neerzetten waar ze na hun dood begraven wilden worden.
Op de sarcofagen geen inscripties omdat volgens de moslimtraditie na de dood, iedereen gelijk is.Wel zien we mozaïekversieringen. Onze gids geeft uitleg over de planten en bomen die we in de tuinen zien staan. Er groeien twee soorten oleanders in Marokko: de Spinosa; deze is kleinbloemig en de Mediterrane; deze heeft grote trossen bloemen.
We fotograferen een plant met mooie bloemen, wij denken dat het een orchidee is, maar de gids vertelt ons dat het een gemberplant is. Hij laat ons de wortels zien. We drinken koffie op een dakterras op de 2 e verdieping van een restaurant.Van hieruit hebben we een mooi uitzicht over de omgeving. We zien weer diverse ooievaarsnesten bovenop torens . Onze gids vertelt dat de ooievaar een heilig dier is in Marokko. We moeten dit vergelijken met de heilige koe in India. Na het broedseizoen in maart vliegen de jonge ooievaars uit en gaan een nieuw nest maken voor zichzelf.
Bij een winkel staan balen met kruiden, hierop een heleboel vogeltjes, de Marokkaanse kanaries, die op een gemakkelijke manier hun eten vergaren.
Hierna gaan we door een mooie poort en bezoeken we het paleis Bahia, gelegen in een prachtige tuin. We krijgen uitleg waarvoor de vertrekken dienden Ook hier weer mooi bewerkte plafonds van hout. Beschilderde en uitgesneden deuren en veel mozaïek. Na het bezoek aan het paleis gaan we met de bus terug naar het hotel voor de lunch.
Om 14.00 uur gaan we weer richting de stad, onze gids gaat weer mee.We zien langs de weg weer een bloemenzee, oa. de Jaracanda in al zijn paarse kleurenpracht. In het nieuwe gedeelte van Marrakech lange lanen omzoomt met palmbomen en planten, geïnspireerd op Parijs. We hebben dit in andere grote steden ook al meer gezien. We rijden naar de Menora tuinen, en komen langs een veld waar koetsjes en ruiterspelen plaatsvinden. De ruiters uitgedost in Berbercostuums. Jammer genoeg kunnen we niet stoppen. In de Menora tuinen 90 ha. een immens groot waterbassin ong. 900 jaar oud. Dit werd vroeger gebruikt om de militairen te leren zwemmen. Er staat ook een paleis, een vroegere sultan liet dit bouwen voor de prive ontmoetingen met zijn maitresse.
In de tuin duizenden olijfbomen, deze zijn ong. 120 jaar oud. De olijfboom die hier groeit, is de Ping-olijf. Deze leveren veel en een goede kwaliteit olijfolie. Een olijfboom heeft ong. 20 jaar nodig voordat men de eerste keer een goede oogst heeft.
We gaan verder en bezoeken de soeks. Hier veel leerlooierijen, koperslagers, potterie enz. We wandelen door de nauwe straatjes terwijl de gids uitleg geeft over wat we onderweg tegenkomen. Alles krioelt door elkaar heen. Ook brommers mogen rijden in de nauwe straatjes van de soeks. We zien ook veel bedelaars. Als jongetjes te opdringerig zijn, worden
ze door de gids weggestuurd. Erg veilig voel ik me hier niet. Men wil telkens geld als er gefotografeerd wordt.
Binnen de soeks bezoeken we een zgn. kruidendokter. We krijgen uitleg van jongemannen in witte jassen over kruiden en hun werking. Als je alles zou geloven kan de reguliere geneeskunde in de WW, want voor iedere kwaal is er wel een zalfje of olie. Gelukkig is men niet opdringerig om de producten te verkopen. Zelf vind ik dit allemaal erg commercieel. Toen ik naar het toilet ging zag ik in nog drie andere vertrekken ook groepen uitleg krijgen.
Daarna bezoeken we een Art-winkel. Volgens Johan werkt men hier met vaste prijzen voor een goed product. Vergeet het maar. De prijzen zakten meteen met 50 tot 70 %. Men was ook er opdringerig en wilde doorduwen om iets te verkopen.We hebben hier niets gekocht, ik zou altijd het gevoel hebben te zijn bedonderd. Geen goede winkel keuze.
We wandelen terug naar het bekende Djema-el Fnaplein, Unesco heeft dit uitgeroepen tot wereld erfgoedmonument. We drinken koffie op een dakterras van waaruit we een goed overzicht hebben op het plein. Op het plein staan nu allemaal kraampjes met eten en drinken. We zijn gewaarschuwd hier niets te nemen omdat de hygiëne er erg slecht is. Er zitten slangenbezweerders die een eentonig deuntje fluiten. Naarmate het later wordt verschijnen de eerst acrobaten en muzikanten en andere kleinkunstenaars. Ook zien we de zgn. waterschenkers in traditionele kleding. Wanneer je iemand wil fotograferen moet je hiervoor 5 Dirhams betalen. Johan heeft ons uitgelegd dat als je fotografeert vanaf het dakterras met een beetje zoom de extra 0,50 Dirhams die je voor de koffie meer betaalt snel is terugverdiend.
Om 19.00 uur hebben we afgesproken om met de hele groep te gaan dineren in een restaurant waar Johan gereserveerd heeft. We zijn niet verplicht mee te gaan. Nadat we een drankje besteld hebben bekijken we de kaart en ontdekken dat er niets bij is dat ons bevalt. Gelukkig zijn er verschillende mensen die er zo over denken en nadat we onze drankjes betaald hebben vertrekken we. Later horen we van de groep dat het merendeel niet tevreden was over het eten en dat men ook nog problemen heeft gehad met afrekenen. Er moest veel meer betaald worden dan op de kaart aangegeven.
Wij gaan eerst naar een winkeltje gegaan, waar we op onze eerste dag in Marokko kettingen gekocht hebben. Op onze reis hebben we diverse malen soortgelijke kettingen gezien, alleen tegen een veel hogere prijs. Met ons gaan nog enkele mensen naar dit winkeltje. Hiena kiezen we voor het restaurant waar we al vaker lekker hebben gegeten. Daarna hebben we nog even tijd om rond te lopen op het plein. Dit is inmiddels veranderd in een bonte mengeling van eetkraampjes met barbecues en artiesten. Om 21.30 uur staat de bus bij het plein klaar om ons terug naar het hotel te brengen. Een zeer vermoeiende maar bijzondere dag, bij een heerlijke temperatuur van ong. 25gr. met een erg goede gids, in Marrakech.

19 juni

07.00 uur opstaan, ontbijten 08.30 uur vertrek richting Essaouira.
We rijden eerst door de, naar Frans ontwerp, buitenwijken van Marrakech. Gebouwen van diverse banken, de een nog grotesker van ontwerp en omvang dan de ander. Niet zoveel verschillend met datgene wat we ook in Nederland in de grote steden zien. We zien schitterende villa’s. Dan komen we in de buitenste ring. Daar zien we veel industrie en reparatiewerkplaatsen voor auto’s en brommers. Dat is ook wel nodig want die zijn er genoeg in de stad. Brommers rijden overal tussendoor, de helm heeft men voor op het stuur. Verkeersregels zijn hier blijkbaar weinig. De regel van de brutaalste en de sterkste geld hier. Onbegrijpelijk dat hier niet meer ongelukken gebeuren. We verlaten de stad en rijden door een “steenachtig” gebied. Hier wordt in dagbouw fosfaat gedolven en in de fabrieken verder verwerkt. We komen langs olijven plantages. Je vraagt je af hoe deze bomen in dit dorre gebied kunnen overleven. Op diverse plekken wegwerkzaamheden, ook hier is men druk bezig de wegen te verbeteren. De huidige koning vindt het belangrijk dat er een goed wegennet in Marokko komt, dit brengt meer toeristen naar het land en toeristen besteden geld in dit land. Dus goed voor de economie. Ook in de meest afgelegen gebieden zien we elektriciteits centrales. In vrijwel het hele land is de stoomvoorziening goed. Tijdens onze koffiestop zien we brandschone toiletten, dat hebben we tijdens onze reis wel anders meegemaakt. De rit voert richting kust. We zien Argania plantages, met hier en daar een verdwaalde geit in een boom. Het hout van deze Argania bomen is erg hard. Aan de bomen groeien de Argania noten, hiervan worden de bekende Argania oliën gemaakt. We bezoeken een Arganiaperserij, dit zijn meestal kleine coöperaties. Deze worden gerund door vrouwen. Ze hebben hiervoor een microkrediet ontvangen. We zien de vrouwen aan het werk. Een van de vrouwen geeft in goed Engels uitleg hoe de procedure verloopt van noot tot olie. Als eerste word de pit uit de noot gehaald, deze wordt met een draaiende beweging tussen twee stenen geperst zodat de ruwe olie vrij komt. De olie wordt “gewassen” zodat het vuil samenklontert en alleen de olie overblijft. De bast van de noten wordt gebruikt in de Hammam om het water warm te stoken.
De Argania olie wordt verwerkt tot medicinale, cosmetische en keukenolie. De ruwe olie wordt gebruikt als lampenolie. De oogst van de noten vindt plaats in augustus. Na de oogst mogen geiten de restjes uit de bomen halen. Geiten vinden behalve de nootjes de jonge bladeren van de boom erg lekker. Als we verder rijden zien we het landschap veranderen, wel golvend als hoge duinen. Plotseling zien we in de verte de zee en het stadje Essaouira, het einddoel van deze dag.We gaan naar het haventje de visafslag bekijken. Dit gebeurt op een voor ons onbegrijpelijke manier. Het is een kleurrijk schouwspel van boten, mensen en vis. We lunchen in een bekend visrestaurant, niet goedkoop maar sfeervol en erg lekker. De grote meeuwen zitten op de muur langs te tafeltjes te wachten op de restjes.
Om 15.00 uur rijden we met de bus naar het hotel. We krijgen voor de komende twee nachten een niet al te grote maar mooie en schone kamer. Na even te hebben uitgerust besluiten we de omgeving te verkennen. De strandliefhebbers gaan het strand en de zee opzoeken. Het is heerlijk weer vandaag, 25gr. En een koel briesje. S’ avonds besluiten we in de oude binnenstad te gaan eten. Dit is ongeveer een half uurtje lopen. We wandelen diverse poorten door, overal winkeltjes, handwerkslieden en restaurantjes. Je kunt het vergelijken met de medina in Fez, alleen ruimer van opzet. We vinden aan een plein een klein intiem restaurantje met de toepasselijke naam; Maradorien. Marador is de vroegere naam van Essaouira. Heerlijk gegeten. We zien nog een aantal mensen van ons reisgezelschap in een pizzeria. We gaan niet al te laat naar bed.

20 juni

Een vrije dag in Essaouira. Na een heerlijk ontbijt besluiten we enkele uurtjes naar het strand te gaan. We kiezen voor een rustig stukje in de duinen. Maar door de wind en het opwaaiende zand zien we er na een uur uit als zandmummies. We lopen een stukje verder langs de zee en vinden een plekje vlak langs de vloedlijn waar het heerlijk vertoeven is. Bij een klein restaurantje langs de boulevard lunchen we en gaan terug naar het hotel. Bij het zwembad ontmoeten we diverse mensen van de groep. Het merendeel heeft gekozen voor een luie dag. S’ avonds wandelen we weer naar de oude stad en bezoeken de haven. Vissers zijn bezig met het schoonmaken van de vis. Boven hun hoofden krioelen honderden grote meeuwen. Dit beeld doet me denken aan de film Birds. We bekijken nog enkele winkeltjes en snuiven de sfeer op van het Marokkaanse leven. Dit stadje wordt nog niet overspoeld met Europese toeristen, alles gaat er heel relaxt. Wel missen we de ooievaars, deze hebben plaatsgemaakt voor grote zeemeeuwen. De kleding van de mensen in deze stad is evenals in de andere grote steden zeer gevarieerd. We zien meisjes en vrouwen in moderne westerse kleding. Ook vrouwen met hoofddoek in elegante kleding. Enkele vrouwen dragen donkere kleding en zijn zwaar gesluiërd. Bij de mannen zien we ook traditionele Marokkaanse kleding, maar minder dan bij de vrouwen. De jongelui dragen hier evenals de meisjes moderne kleding. De mobiele telefoon is ook hier niet meer weg te denken uit het straatbeeld.

21 juni

07.00 uur opstaan, ontbijten, 08.00 uur vertrek.
We reizen van Essaouira naar Agadir, voor onze laatste nacht in Marokko.
Al vrij snel na vertrek rijden we door het gebergte. Langs de weg enorm veel bloeiende zgn. toorts-cactussen. Zo nu en dan een doorkijkje naar de zee. Vandaag gaan we op zoek naar de geiten in de Arganiabomen. Tijdens ons bezoek aan de Arganiaperserijen hebben we gehoord dat de oogst van de noten in augustus plaatsvindt. Logisch redeneren brengt mij tot de conclusie dat de geiten nu niet in de bomen mogen. Ze zouden de nog niet rijpe noten opeten voordat er geoogst kan worden. Johan spoort ons aan om toch uit te kijken naar de geiten in de bomen. We rijden door een vruchtbare vallei met Arganiaplantages. Een heel enkele keer zien we een verdwaalde geit in een boom, maar meestal zijn het kuddes geiten die op de velden grazen. Toch vertelt Johan dat we de geiten beslist nog in de bomen zullen zien. En ja hoor. De bus stopt en in twee bomen een heleboel geiten. Als ik vraag, hoe kan dit nou, vertelt hij eerlijk dat herders bewust langs de wegen waar veel bussen met toeristen komen enkele bomen door de geiten kaal laten eten. De herders verwachten wel een fooi voor het in de bomen sturen van de geiten. In Marokko heb je dus toeristengeiten! Maar wij hebben toch gezien hoe de dieren hun werk doen. Na de oogst in augustus mogen de geiten weer spontaan de bomen in.
Onze chauffeur toont weer de nodige stuurmanskunst om de bus veilig door de haarspeldbochten te sturen. We rijden door een bergachtig gebied; de Anti-Atlas. In een dorpje stoppen we om de hier geteelde kleine banaantjes te kopen. Ze smaken heerlijk zoet. Omgerekend Euro 0,80 per kilo.
Om 13.00 uur rijden we Agadir binnen. We zien vanuit de verte de haven. Agadir heeft geen historisch centrum meer, dit is in 1960 als gevolg van een aardbeving verwoest. Men heeft de stad als een moderne stad in korte tijd opgebouwd. Dit is ook te zien aan de recht toe recht aan bouwstijl. Johan vertelt dat men geprobeerd heeft er een soort Benidorm van te maken. We bezoeken de overdekte markt. We hebben de afgelopen twee weken al vaak van dit soort markten gezien, voor ons hoeft het niet zo nodig. Daarna gaan we naar ons laatste hotel in Marokko; Sud Bahia. Er zijn mooie moderne kamers. De middag is vrij. Sommigen gaan naar het strand. De meesten nemen een duik in het grote zwembad en bespreken de reis. De Dirhams worden geteld zodat men weet of men zich voor het diner iets eenvoudigs of luxe kan permitteren.

22 juni

Om 07.00 uur opstaan, koffers voor de deur, ontbijten en om 08.30 uur vertrek naar het vliegveld voor de vlucht terug naar Nederland.
We vertrekken met ong. een uur vertraging en landen na een rustige vlucht om ong. 17.00 uur op Schiphol. Het duurt nog ruim een uur voordat we onze koffers hebben. Even zoeken naar het perron voor de trein die ons naar het zuiden zal brengen. Omdat er werkzaamheden aan het spoor zijn, reizen we via Rotterdam. Om 21.30 uur zijn we weer thuis in ons vertrouwde dorpje.

Highlights van Marokko

Een boeiende rondreis. We hebben kennis gemaakt met een heel ander Marokko dan we via de media te zien krijgen. We hebben kunnen genieten van de cultuur en natuur van het land.
Kennis gemaakt met de mensen in de steden en op het platteland. Een land van grote tegenstellingen, in de steden de rijke- maar ook arme wijken. Oorspronkelijke stadswijken en geheel gemoderniseerde wijken, veel naar Frans voorbeeld. Op het platte land zagen we hoe de mensen met eenvoudige hulpmiddelen voorzien in hun dagelijks levensonderhoud.

Voor ons is Marokko een land met vele gezichten, maar ook het land van de ontelbare ooievaars.

KRAS.NL bedankt voor deze geweldig samengestelde reis.
Mien, Mart.

Kadobon winnen?

Wilt u ook kans maken op een kadobon? Per kwartaal wordt de inzender van het mooiste reisverslag beloond met een kadobon.

• Stuur uw reisverslag in
• Stuur uw fotoverslag in